پابرجا بودن دين و دنيا به چهار نفر است : دانشمند با عمل ، جاهلى كه از يادگرفتن خوددارى نمىكند ، ثروتمندى كه از انجام خوبى بخل نمىورزد ، تهيدستى كه آخرتش را با دنيا عوض نمىنمايد . فساد در دين و دنيا زمانى است كه عالم علمش را ضايع ، و جاهل از يادگيرى خوددارى ورزد ، و ثروتمند دچار بخل شود ، و تهيدست آخرتش را به دنيا بفروشد . « 1 » از امير المؤمنين عليه السلام پيرامون وضع مردم پرسيدند ، حضرت فرمود : عموم مردم از پى پنج طائفه فاسد مىشوند . دانشمندان كه هاديان مردم به سوى خدايند ، اهل زهد كه راه به سوى حقّند ، تاجران كه امينان خداوندند ، رزمندگان كه ياور دينند ، حاكمان كه كارگردانان مردمند . زمانى كه عالم دچار طمع شد ، و در جمع ثروت برآمد ، مردم چه كسى را حجّت حق بر خلق بدانند ، آنگاه كه زاهدان ، در پى دنيا برآمدند ، و چشم به دست مردم دوختند ، مردم به كدام شخص اقتدا كنند ، و وقتى تاجر خائن شد و از پرداخت زكات باز ايستاد خلق خدا به كه اطمينان نمايند ، و زمانى كه رزمنده رياكار شد ، و روى به كاسبى آورد ، چه كسى از مسلمانان دفاع كند ، و هنگامى كه حاكم ظالم شد ، و در حكومتش به ستم برخاست چه كسى مظلوم را در برابر ظالم يارى دهد ؟ ! و اللّه قسم ، مردم را جز عالمان طمعكار و زاهدان دنياپرست ، و تاجران خائن ، و رزمندگان رياكار ، و حاكمان ستمگر به نابودى نكشيدند . در آيندهء نزديك ستمكاران ملاحظه خواهند كرد كه به چه عذابى مبتلا خواهند شد . « 2 » در هر صورت ، علت فساد در فكر و اخلاق و عمل روى گردانى از حق و غفلت

--> ( 1 ) - نهج البلاغه : حكمت 372 ؛ بحار الأنوار : 2 / 36 ، باب 9 ، حديث 44 . ( 2 ) - ميزان الحكمة : 10 / 4618 ، حديث 15890 .